Werken als SPV op het grensvlak van psychiatrie en samenleving

Auteur: Govert van Opbergen

Soms lijkt het alsof het werkdomein waar SPV-en actief zijn, de laatste decennia erg is uitgebreid. De podcast SPV Onderweg geeft een heel gevarieerd beeld van de plekken waar de SPV vandaag de dag werkzaam is: Naast de traditionele plekken als FACT-teams en de Crisisdienst, ook binnen specifieke traumabehandelingen, binnen het LVB-circuit, in gevangenissen, bij de politie en bij gemeenten bijvoorbeeld. Iedere SPV die vanuit een GGZ-instelling verkast naar een dergelijke werkplek, heeft daar een 'AHA-beleving': je ziet en herkent problematiek waarvoor je prima bent opgeleid, je nieuwe omgeving is over het algemeen enorm met je ingenomen, niet in het laatst natuurlijk omdat je zoveel brengt.

Terugblikkend denken veel bestuurders (en ook veel SPV-en trouwens) dat de SPV vooral een plek heeft binnen de Crisisdiensten en bij de FACT-teams (wat vroeger de sociale psychiatrie werd genoemd). Ook heeft lang het beeld bestaan, dat het domein waar de SPV zinvol werkzaam kon zijn, aan het inkrimpen was. Immers, wat kon die SPV nou eigenlijk? Ze zagen er soms ook een beetje haveloos uit, en hadden allemaal vage praatjes. 

We hebben een paar decennia achter de rug waarin evidence-based en richtlijngestuurde behandeling het grote goed was. En die schoen paste een psycholoog vaak beter dan de SPV. Maar de slinger van de tijd is weer de andere kant op aan het bewegen: Er is immers heel veel evidence dat het technische aspect in behandelingen (lees: specifieke behandeltechnieken en protocollen) maar voor 30% bepalen of een behandeling ergens toe leidt. Verreweg het belangrijkste is de klik: is er een behandelalliantie, voelt de patiënt zich gezien en gehoord. De aspecifieke factoren die van invloed zijn op behandelsucces.

En laat de SPV nou net de koning zijn van de " aspecifieke factoren": geen wonder dat ze de afgelopen decennia zo'n moeite hadden hun waarde in woorden en data naar voren te brengen. Het zijn immers niet voor niets aspecifieke factoren!

Gelukkig waait de wind nu uit een andere hoek: Herstelgerichte zorg, de initiatieven van Jim van Os c.s., en het hernieuwde besef dat context zo verschrikkelijk belangrijk is in de behandeling. Immers: dat ene uurtje per week, als het al eens per week is, in de spreekkamer zal vaak niet opgewassen zijn tegen de 167 overige uren in een week waarin onze patiënt in zijn of haar context verkeert. Querido zei het al eens: "behandelen doe je niet in het ziekenhuis". Hooguit kun je dan instructie geven en voortgang monitoren. Het echte herstel vindt thuis plaats. En dat stelt natuurlijk eisen aan dat "thuis".

Fantastisch om te zien dat er eigenlijk sinds de jaren '20 van de vorige eeuw, toen Querido samen met een verpleegkundige op pad ging, het werkdomein van die verpleegkundige alle domeinen aantikte die de huidige SPV ook bedient: Sociale psychiatrie in de breedste zin van het woord: vasthoudend, ter plekke, in de context, gericht op gezondheid. Waar ons werkveld toen een pot nat was, is het nu verbrokkeld in psychiatrie; verslavingszorg; LVB-zorg; ouderenzorg; OGGZ & casefinding; noem maar op. Oude wijn in nieuwe zakken zou je wellicht denken..

Wonderlijk om te zien dat er nog steeds instellingen zijn die het idee hebben dat de SPV een "uitstervend ras" is. Dat je die lui niet echt nodig hebt in het moderne personeelsgebouw, waarin verpleegkundigen, ambulant verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten hun plek hebben gevonden. 

Gelukkig zijn er steeds meer instellingen die dit beeld hebben bijgesteld, die actief SPV-en zoeken en opleiden en soms zelfs een eigen klasje beginnen. Daarom is het zo van belang om van je te laten horen: op je werkplek, maar ook binnen gremia als een Verpleegkundig Adviesraad. Of de beroepsvereniging. 

Niet omdat je nou zo geweldig leuk vindt om te doen, maar om de plek die je verdient in te kunnen nemen.

Govert