Van velletje papier naar betekenisvol instrument:

De kracht van het veiligheidsplan, gebaseerd op het narratief interview.

Het veiligheidsplan is vandaag de dag een vast en verplicht onderdeel van de behandeling binnen de GGZ, en al helemaal van mensen met suïcidale gedachten. Het plan helpt de patient om signalen van crisis te herkennen en stappen te zetten om veiligheid te vergroten. Helaas is de praktijk taai: de veiligheidsplannen zitten inderdaad in het EPD, maar hebben over het algemeen de kenmerken van een “moetje”: haastig in elkaar gezet, globaal van opzet en niet zelden een eenmalige oefening. De patient moet het meestal doen met een uitgeprint A4tje, wat niet zelden al snel zoekraakt.

Patiënten zeggen soms: “Het voelt niet als iets van mij.” En dat is precies het probleem. Een plan dat niet geworteld is in het persoonlijke verhaal, biedt zelden houvast in een crisis.

Meer dan risico’s: luisteren naar betekenis

Het narratief interview biedt hier een ander perspectief. In plaats van te focussen op risico’s of symptomen, nodigt het uit tot het vertellen van het persoonlijke verhaal achter de crisis.

De hulpverlener vraagt niet alleen wat er gebeurde, maar ook hoe het voelde, wat het betekende, en wanneer er ondanks alles iets van kracht zichtbaar was. Door te luisteren naar de betekenis van de crisis ontstaat een rijker beeld van de mens achter de suïcidaliteit.

Het narratief interview is geworteld in de gedachte dat mensen betekenis geven aan hun leven via verhalen. Door dat verhaal te vertellen, ontstaat samenhang – en soms ook een nieuw perspectief. Voor iemand die zich gevangen voelt in wanhoop kan dat al een eerste beweging richting herstel zijn.

Van verhaal naar veiligheidsplan

Wat iemand vertelt in een narratief interview vormt een krachtige basis voor het veiligheidsplan. De waarden, relaties en bronnen van hoop die naar voren komen, kunnen vertaald worden naar concrete acties.

In plaats van een algemene zin als “bel iemand bij crisis”, kan er staan:

“Ik bel mijn zus Anne, die mij er altijd aan herinnert wat ik  voor anderen beteken.”

Of in plaats van “zoek afleiding”:

“Ik ga wandelen met mijn hond Rex– die altijd bij me komt als ik me rot voel, en die mij laat zien dat ik kan zorgen, ook als het donker is.”

Zo wordt het plan niet langer een standaardformulier, maar een document dat de stem van de patiënt draagt. Een plan dat niet alleen zegt wat te doen, maar ook waarom dat helpt.

Zelf maak ik veel gebruik van de BACK-UP-app van 113: in plaats van een A4tje heeft de patient nu zijn plan in zijn telefoon! In die app zit niet alleen een talig plan, maar ook de mogelijkheid om muziek of afbeeldingen op te slaan die de patiënt aan het leven helpt te binden.

Een houding van luisteren

Het narratief interview is meer dan een techniek; het is een houding. Het vraagt van de hulpverlener om nieuwsgierig te zijn, open, en bereid om stiltes te laten vallen. Die aandachtige houding geeft de patiënt iets wat geen protocol kan bieden: erkenning.

En erkenning is vaak de eerste stap naar veiligheid: Wie zich gehoord voelt, is minder alleen met zijn gedachten. In dat contact ligt al bescherming besloten, nog vóór er een plan op papier staat.

Een plan dat ademt

Een goed veiligheidsplan is geen checklist, maar een levend document van betekenis.

Door verhalen centraal te stellen, maken we van het plan niet alleen een middel tegen crisis, maar ook een uitdrukking van hoop en verbondenheid.

Het narratief interview helpt om dat mogelijk te maken. Het brengt menselijkheid terug in een domein dat soms lijkt te worden gedomineerd door regelgeving en administratiedruk.

Wie luistert naar verhalen, schrijft geen plannen voor mensen, maar met hen.

En precies daar, in dat gezamenlijke schrijven, ontstaat echte veiligheid: uit een metastudie blijkt dat een goed veiligheidsplan leidt tot 43 procent reductie van suicidaal gedrag, ten opzichte van mensen zonder veiligheidsplan. Toch serieus de moeite waard om je eigen te maken!